Έζησε μόλις δεκατέσσερα χρόνια, σε τρεις πόλεις. Μας άφησε το γραφείο του διευθυντή ως μανιφέστο, την καρέκλα από ατσάλινο σωλήνα και την ιδέα ότι ένα αντικείμενο εργασίας μπορεί να είναι όμορφο επειδή είναι απλό.
Ο Eero Saarinen κοίταξε ένα συνηθισμένο δωμάτιο και είδε ένα δάσος από πόδια. Η απάντησή του ήταν μια καρέκλα που στέκεται σε ένα μόνο σημείο και μοιάζει με λουλούδι.
Ένας γλύπτης από το Φρίουλι πήγε στην Πενσυλβάνια χωρίς καμία υποχρέωση να σχεδιάσει έπιπλα. Έφυγε έχοντας σχεδιάσει δύο από τις πιο αναγνωρίσιμες καρέκλες του αιώνα.
Όταν κυκλοφόρησε, πολλοί τη βρήκαν άσχημη. Έμοιαζε με σκελετό εντόμου και δεν είχε ούτε γραμμάριο αφρού. Τριάντα χρόνια μετά, είναι η καρέκλα γραφείου που αναγνωρίζουν και όσοι δεν έχουν καθίσει ποτέ σε μία.
Το 1968 ένας εφευρέτης από το Κολοράντο υποσχέθηκε ένα γραφείο που αλλάζει μαζί με τη δουλειά. Τριάντα χρόνια μετά, μιλούσε για «μονολιθική παράνοια». Η ιστορία του πιο αγαπημένου και πιο μισητού επίπλου γραφείου.
Δεν χρειάζεται δωμάτιο για να δουλεύεις καλά στο σπίτι. Χρειάζεται ένας τοίχος, ένα παράθυρο στη σωστή πλευρά και λίγα εκατοστά που δεν θυσιάζεις.
Το ελληνικό διαμέρισμα δεν σχεδιάστηκε για να δουλεύουμε μέσα του. Έχει όμως κάτι που ζηλεύουν οι βόρειοι: φως, μπαλκόνι και μια παλιά, σοφή κουλτούρα σκιάς.
Το πιο διάσημο επιχείρημα για τα φυτά στο γραφείο, ότι καθαρίζουν τον αέρα, δεν στέκει. Υπάρχουν όμως καλύτεροι λόγοι να τα έχετε, και η έρευνα τους στηρίζει.
Οι λίστες «το κατάλληλο χρώμα για κάθε δωμάτιο» είναι σίγουρες για όλα. Η έρευνα είναι πολύ πιο προσεκτική. Ορισμένα από τα πιο διάσημα ευρήματα δεν επιβεβαιώθηκαν όταν επαναλήφθηκαν.
Η εικόνα είναι γνωστή: λάπτοπ, καφενείο, θάλασσα. Η πραγματικότητα έχει περισσότερες παραμέτρους: έναν νόμο με συγκεκριμένους όρους, ένα δίκτυο που δεν είναι παντού ίδιο και έναν χειμώνα που αλλάζει το νησί.
Δύο εταιρείες από την Κοπεγχάγη, ιδρυμένες τη δεκαετία του 2000, άλλαξαν το πώς μοιάζει μια τραπεζαρία, ένα καφέ και ένα γραφείο στο σπίτι. Η ιστορία τους, και μια υπόθεση για το γιατί μας άρεσαν τόσο.
Ένα ζευγάρι από το Λος Άντζελες που ξεκίνησε από νάρθηκες για τραυματίες και κατέληξε να φτιάχνει ταινίες για τα άτομα και τους γαλαξίες. Ανάμεσα, μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα καθίσματα του αιώνα.
Σχεδίαζε κτίρια, και μετά ό,τι μπαίνει μέσα τους: καρέκλες, φωτιστικά, υφάσματα, κουτάλια. Μια καρέκλα του έγινε η πιο κοινή καρέκλα της Ευρώπης, και ένα μαχαιροπίρουνό του ταξίδεψε στο διάστημα με τον Kubrick.
Ο Δανός που έφυγε από τη Δανία για να σχεδιάσει χωρίς ξύλο. Η καρέκλα του χρειάστηκε σχεδόν δέκα χρόνια για να γίνει και σαράντα για να βρει το σωστό υλικό.
Σαράντα χρόνια σχεδίαζε ραδιόφωνα, ξυριστικές μηχανές και ράφια, και κατέληξε να αναρωτιέται αν ο κόσμος χρειαζόταν τόσα πράγματα. Οι δέκα αρχές του είναι η απάντηση που έδωσε στον εαυτό του.
Στο ελληνικό διαμέρισμα το σαλόνι είναι συνήθως ο μεγαλύτερος χώρος και ο πιο δημόσιος. Η δουλειά χωρά εκεί, αρκεί να μάθει να μαζεύεται.
Οι οδηγίες για τον ύπνο λένε το αυτονόητο: η κρεβατοκάμαρα είναι για να κοιμάσαι. Τα ελληνικά σπίτια συχνά λένε κάτι άλλο. Ανάμεσα στα δύο υπάρχει ένας τρόπος.
Το τραπέζι της κουζίνας ήταν πάντα το πρώτο γραφείο του ελληνικού σπιτιού: εκεί γίνονταν τα μαθήματα, οι λογαριασμοί, τα γράμματα. Σήμερα δέχεται και το λάπτοπ. Με λίγους κανόνες, μπορεί να μείνει τραπέζι.
Η λέξη είναι αγγλική και αστεία: closet και office. Η ιδέα όμως ταιριάζει απόλυτα στο ελληνικό διαμέρισμα με τις εντοιχισμένες ντουλάπες του. Ένα γραφείο που στο τέλος της μέρας απλώς κλείνει.
Από τη μια, ξύλο, φως και τεχνίτες που λείαιναν την ίδια καρέκλα για χρόνια. Από την άλλη, πλαστικό, πειραματισμός και οικογενειακές βιοτεχνίες που έκαναν τους αρχιτέκτονες σταρ. Μια σύγκριση χωρίς νικητή.
Στα ελληνικά η ίδια λέξη λέει το έπιπλο και τον χώρο. Δεν είναι σύμπτωση: κάθε φορά που άλλαζε η δουλειά, άλλαζε και η επιφάνεια πάνω στην οποία γινόταν.
Δεν έχουμε ούτε ένα αρχαίο ξύλινο δείγμα του. Τον ξέρουμε από αγγεία και επιτύμβιες στήλες. Κι όμως, η πιο ελληνική καρέκλα του 20ού αιώνα φτιάχτηκε από αυτές τις εικόνες, σε ένα εργαστήριο στο κέντρο της Αθήνας.
Το χρώμα ενός γραφείου δεν το διαλέγει μόνο ο διακοσμητής. Το διαλέγουν η βιομηχανία, ο φόβος της φωτιάς, η μόδα, ένας γερμανικός κανονισμός και, κάποτε, ένας σχεδιαστής που βαρέθηκε το γκρίζο.
Ένας όρος που έγινε ετικέτα για σχεδόν οτιδήποτε έχει ξύλινα ποδαράκια. Πίσω του υπάρχει μια συγκεκριμένη εποχή, μερικά νέα υλικά και ένα βιβλίο του 1984 που έδωσε όνομα σε κάτι που δεν είχε.
Ένα φωτιστικό που σχεδίασε ένας μηχανικός αυτοκινήτων, ένας συνδετήρας που έγινε σύμβολο αντίστασης, μια κόλλα που «απέτυχε». Τα μικρά πράγματα πάνω στο γραφείο μας έχουν συχνά τις πιο απρόβλεπτες ιστορίες.
Σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης η συζήτηση αφορά το πώς δουλεύουμε λιγότερο. Στην Ελλάδα, που καταγράφει τη μεγαλύτερη πραγματική εβδομάδα εργασίας στην ΕΕ, οι πιο πρόσφατοι νόμοι κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μια ψύχραιμη ματιά στα δεδομένα.
Πολύ πριν από το Wi-Fi, το ελληνικό καφενείο ήταν ταχυδρομείο, πρακτορείο ειδήσεων και, για πολλούς, το πρώτο τους γραφείο. Η ιστορία ενός τραπεζιού που άλλαζε χρήση από ώρα σε ώρα.
Η τηλεργασία δεν είναι ούτε παράδεισος ούτε καταστροφή. Οι καλύτερες έρευνες δείχνουν ότι το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πόσο, από το ποιος και από το πώς οργανώνεται. Ένας οδηγός με πηγές, για όποιον θέλει να καταλάβει, να αποφασίσει ή να γράψει μια εργασία.
Δεν το αγοράσαμε για να δουλεύουμε πάνω του. Κι όμως, εκεί γράφτηκαν οι εκθέσεις του σχολείου, εκεί υποβλήθηκαν οι φορολογικές δηλώσεις, εκεί άνοιξε το πρώτο λάπτοπ του 2020.
Σχεδιάζουμε με ξύλο, με ατσάλι, με φως. Σπάνια λέμε ότι σχεδιάζουμε με ησυχία. Κι όμως, όποιος έχει προσπαθήσει να γράψει μια σελίδα δίπλα σε μια τηλεόραση ξέρει ότι η σιωπή είναι το πιο ακριβό υλικό ενός χώρου εργασίας.
Το γραφείο δεν ήταν μόνο ένας τόπος. Ήταν ένα ωράριο, μια διαδρομή, μερικά πρόσωπα και ένα συρτάρι με πράγματα. Όταν φύγαμε, ή όταν μισοφύγαμε, κάποια από αυτά τα πήραμε μαζί μας χωρίς να το καταλάβουμε.
Το πρώτο τεύχος ξεκινά από μια απλή ερώτηση: πού κάθεσαι όταν δουλεύεις; Η απάντηση έχει ιστορία σχεδόν εκατό χρόνων. Περνά από ένα περίπτερο στη Βαρκελώνη το 1929, από το εργαστήριο του Bauhaus, από τα γραφεία της Herman Miller στο Μίσιγκαν, όπου μια ιδέα για ελευθερία έγινε το cubicle.
Φτάνει και στο σήμερα, που για πολλούς από εμάς το γραφείο είναι μια γωνιά του σπιτιού ή ένα τραπέζι σε ένα νησί. Γι’ αυτό το τεύχος έχει τρία μέρη: την ιστορία των αντικειμένων, το σπίτι ως χώρο δουλειάς και την κουλτούρα που αλλάζει γύρω μας.
Κάθε κείμενο έχει στο τέλος τις πηγές του. Όπου οι πηγές διαφωνούν, το γράφουμε. Οι φωτογραφίες θα έρθουν. Μέχρι τότε, τα εξώφυλλα είναι σχέδια: γραμμές, κατόψεις, χρώματα.
Η συντακτική ομάδα του Γραφειακή · Όλο το τεύχος